Patronat i współpraca Polonika

Wystawa „Korzenie i niebo. Polski rozdział w kolekcji Kijowskiej Narodowej Galerii Sztuki”. Ekspozycja po raz pierwszy, w tak szerokim zakresie zaprezentuje polskiej publiczności nieznane dotąd dzieła rodzimych twórców znajdujące się w zbiorach zagranicznych. Wśród wystawionych prac będziemy mogli zobaczyć nieznane dotąd polskiej publiczności dzieła artystów takich jak Aleksander Orłowski, Henryk Siemiradzki, Wilhelm Kotarbiński czy Leon Wyczółkowski.

Narracja wystawy została oparta na chronologicznym układzie, co pozwala prześledzić zmiany stylistyczne, tematykę oraz ewolucję języka malarskiego na przestrzeni ponad stu lat. Zwiedzający zobaczą dzieła artystów związanych z życiem artystycznym Kijowa oraz ziem dawnej Rzeczypospolitej, których twórczość stanowi istotne świadectwo wspólnego dziedzictwa kulturowego obydwu narodów

To wyjątkowy projekt realizowany we współpracy krakowskiego muzeum z partnerami z Kijowa. Obydwa zespoły dokonały selekcji dzieł dziewięciu polskich malarzy reprezentujących różne epoki - od wczesnego romantyzmu, po okres międzywojenny. Powstała dzięki temu ekspozycja, która ukazuje bogactwo zjawisk artystycznych XIX i początku XX wieku, a zarazem wspólne dziedzictwo kulturowe Polski i Ukrainy.

Kijowska Narodowa Galeria Sztuki powstała w 1922 roku. Jej bogata i różnorodna kolekcja liczy czternaście tysięcy obiektów, głównie z zakresu malarstwa, od XIII wieku do czasów współczesnych. Trzon zbiorów Galerii stanowią dzieła z prywatnych kolekcji kijowskich, które zostały znacjonalizowane w czasach istnienia ZSRR – najcenniejsze i najbardziej z nich znane, to te Tereszczenków, Chanenków, jak również Oskara Hansena.

Zapraszamy serdecznie!

„Korzenie i niebo. Polski rozdział w kolekcji Kijowskiej Narodowej Galerii Sztuki”

26 czerwca - 18 pażdziernika 2026 r.

Sukiennice, Muzeum Narodowe w Krakowie

Kuratorka wystawy: dr Beata Studziżba-Kubalska, Halyna Alaverdova

Koordynator: Gabriela Kuleczko, Katarzyna Stolarz, Aleksandra Kłaput, Katarzyna Myszor-Kucmierz, Anastazja Kowalenko

Aranżacja plastyczna: Anna Popławska-Szilder

Forum, odbywające się w dniach 7-8 maja, koncentruje się na kluczowych wyzwaniach związanych z budowaniem odporności sektora kultury w czasie wojny, roli instytucji – zwłaszcza muzeów – w kształtowaniu narracji dotyczącej dziedzictwa oraz wzmacnianiu międzynarodowej współpracy w perspektywie odbudowy Ukrainy.

Pierwszego dnia Forum, 7 maja, w Ambasadzie Republiki Federalnej Niemiec w Warszawie, Instytut reprezentuje dyrektor Katarzyna Sokołowska. W drugim dniu wydarzenia, 8 maja, w nowo otwartym centrum kompetencyjnym Narodowego Instytutu Muzeów – PANOPTIKUM, w panelu eksperckim „Safeguarding Heritage: Technical Standards, Storage Logistics and Emergency Response” udział bierze Monika Garnavault.

Do udziału w Forum zaproszenie przyjął również nasz partner ukraiński – dyrektor Muzeum Historyczno-Krajoznawczego Obwodu Lwowskiego w Winnikach, Ihor Tymeć, co dodatkowo wzmacnia wymiar współpracy polsko-ukraińskiej w obszarze ochrony dziedzictwa.

Udział Instytutu POLONIKA w Ukrainian Culture Security Forum 2.0 potwierdza nasze zaangażowanie w rozwój międzynarodowych partnerstw oraz wspieranie działań na rzecz ochrony i przyszłej odbudowy dziedzictwa kulturowego Ukrainy.

Ekspozycja przygotowana została z okazji 150. rocznicy urodzin Meli Muter. Ukazuje twórczość jej oraz Leopolda Gottlieba, artystów, któych połączyła przyjaźń, zbliżona wrażliwość społeczna i zainteresowanie ideami lewicowymi.

Historia sztuki zalicza Muter do École de Paris, ale artystka wymyka się wszelkim powinowactwom i klasyfikacjom. W gronie jej bliskich znajomych byli m.in. Rainer Maria Rilke, Auguste Rodin i Romain Rolland. Malarkę okrzyknięto portrecistką psychologizującą, bo miała dar wydobywania z ludzi prawdy o nich samych. Nie lubiła tego określenia, a nawet się z nim nie zgadzała. Wielokrotnie podejmowała temat pracy fizycznej, starości i choroby, traktując je jako elementy doświadczenia egzystencjalnego, a nie wyłącznie społeczne problemy.

Leopold Gottlieb, młodszy brat Maurycego Gottlieba, również działał w Paryżu i należał do kręgu École de Paris.Studiował w krakowskiej akademii w pracowni Jacka Malczewskiego i razem z Witoldem Wojtkiewiczem założył Grupę Pięciu.Jego sztuka, wyrosła na pniu polskiego modernizmu i symbolizmu, ewoluowała ku wysublimowanej formie, ukazującej syntezę ludzkiej egzystencji. Portretował zarówno sceny religijne, jak i życie codzienne społeczności żydowskiej, ale zajmowała go także tematyka ludzi ubogich i wykluczonych.

W przeciwieństwie do dominujących wówczas tendencji estetyzujących rzeczywistość, Muter i Gottlieb skupiali się na przedstawieniu osób marginalizowanych: ubogich, spracowanych, migrantów, osoby z niepełnosprawnościami czy przedstawicieli mniejszości społecznych. Ich dzieła wyróżnia empatia oraz próba zrozumienia odmienności – postawa rzadko spotykana w sztuce tamtego czasu.postaci i próbie zrozumienia ich sytuacji.

Na wystawie zaprezentowanych zostanie kilkanaście prac, obejmujących obrazy olejne, akwarele, drzeworyty i rysunki, co pozwala prześledzić różnorodność stosowanych przez artystów środków wyrazu. Szczególnym elementem wernisażu będzie odczyt listów Meli Muter do Leopolda Gottlieba, który wprowadzi dodatkowy kontekst do ich relacji oraz twórczości.

Ekspozycję zorganizowano we współpracy z Fundacją im. Róży Luksemburg, a Instytut POLONIKA objął to wydarzenie honorowym patronatem. 

Jako symbol wizualny spotkania wybrano pracę Leopolda Levytsky’ego (1906–1973). Obraz jest częścią kompozycji  „Okno” (1960), znajdującej się w zbiorach Narodowego Muzeum we Lwowie im. Andrzeja Szeptyckiego. Levytsky był jedną z wyrazistych postaci sztuki ukraińskiej połowy XX wieku oraz ważnym głosem w szerszym kontekście awangardy Europy Środkowo-Wschodniej. W okresie sowieckim jego lwowskie mieszkanie pełniło funkcję nieformalnego miejsca spotkań artystów, pisarzy i intelektualistów, którzy prowadzili tam dyskusje o sztuce i społeczeństwie mimo nacisku doktryny socrealizmu.

Na konferencji w Kijowie spotkają się przedstawiciele 140 ukraińskich muzeów. Wraz z partnerami międzynarodowymi oraz przy wsparciu rządów Ukrainy, Polski i Niemiec spodziewanych jest ponad 200 uczestników. To wyraz wsparcia dla Ukrainy, a jednocześnie okazja do wymiany doświadczeń i rozmowy o takich zagadnieniach jak „kultura jako czynnik polityczny: od tożsamości do bezpieczeństwa”, „dziedzictwo kulturowe Ukrainy: spuścizna wojny”, „wnioski z doświadczeń: jak radzić sobie z nieprzewidywalnością – zarządzanie muzeami w warunkach niepewności” oraz „współpraca w obie strony: jak skutecznie rozwijać międzynarodową współpracę muzeów”.

„Kultura bywa często postrzegana jako coś, co przychodzi dopiero po odbudowie - powiedziała Anastasia Bondar, Wiceminister Kultury i Polityki Informacyjnej Ukrainy zaqpraszając na spotkanie - Tymczasem dzisiaj, w Ukrainie, pomaga zrozumieć, kim jesteśmy i dlaczego nasza kultura musi przetrwać. Muzea dokumentują wojnę, chronią dziedzictwo i pomagają społeczeństwu przepracować traumę tego czasu. Dyskusje w Kijowie wniosą bezpośredni wkład w szerszy proces odbudowy i sprawią, że kultura pozostanie w centrum przyszłości Ukrainy”. A zdaniem Piotra Łukasiewcza, chargé d’affaires ad interim na Ukrainie: „Uczestnicy konferencji „Resilient Culture: Cultural Resilience" chcą pokazać, że kultura i dziedzictwo to coś więcej niż tylko przestrzeń pamięci o przeszłości. To one w czasie wojny stają się filarami odporności państwa i społeczeństwa. Dają odpowiedzi na pytania o to, kim jesteśmy i o co walczymy. Dlatego międzynarodowa współpraca w ochronie dziedzictwa Ukrainy jest dziś ważna nie tylko dla Ukrainy, ale dla całej Europy.”  

Swój udział w tym wydarzeniu zapowiedzieli: 
Anastasia Bondar  – Wiceminister Kultury i Polityki Informacyjnej Ukrainy,
Piotr Łukasiewicz  – chargé d’affaires ad interim na Ukrainie,
Maximilian Rasch  - chargé d’affaires Republiki Federalnej Niemiec na Ukrainie,
Yevheniia Kravchuk  – zastępczyni przewodniczącego Komisji ds. Polityki Humanitarnej i Informacyjnej Rady Najwyższej Ukrainy,
Olena Stokoz – zastępczyni dyrektora generalnego Ukraińskiego Czerwonego Krzyża, 
Anatolii Khromov – Państwowa Służba Archiwalna Ukrainy,
Olena Zemliana – Narodowe Muzeum Historii Ukrainy w Kijowie,
Svitlana Poberezhnyk – Ukraiński Czerwony Krzyż,
Kyrylo Kobtsev – przedstawiciel Blue Shield International na Ukrainie,
Natalia Moussienko – Europa Nostra,
Nataliia Pryhornytska – Fundacja „Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość” (EVZ),
Natalia Rebrova – Narodowy Rezerwat Architektoniczno-Historyczny „Starożytny Czernihów”, 
Jarosław Godun – Instytut Polski w Kijowie,
Fabian Mühlthaler – Goethe-Institut Ukraina w Kijowie,
Helene Rånlund – przedstawicielka Blue Shield Sweden,
Małgorzata Ławrowska-von Thadden – Fundacja OBMIN, 
Jakub Woźniak – Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN,
Jolanta Gumuła – Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, 
dr Tomasz Ostrowski – Muzeum Narodowe w Krakowie,

Narodowy Instytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą POLONIKA reprezentować będzie pani Dyrektor Katarzyna Sokołowska. A

Program konferencji "Resilient Culture. Cultura l Resilience" znajduje się pod tym linkiem. 

Bezpośrednim impulsem do jej powstania była decyzja Wojciecha Krzywobłockiego, polskiego grafika i artyty multimedialnego o przekazaniu archiwów jego ojca do zbiorów Muzeum Sztuki w Łodzi.

Aleksander Krzywobłocki (1901–1979) był wybitnym przedstawiciela polskiej awangardy i członkiem grupy Artes, do której należeli m.in. Henryk Streng (Marek Włodarski), Jerzy Janisch, Margit i Roman Sielscy. Artysta wypowiadał się w fotografii eksperymentalnej, w tym w fotokolażu. W jego pracach widoczne są wpływy konstruktywizmu. Zajmował się także problemem przekraczania granic medium fotograficznego, eksplorował odkrywane wówczas obszary podświadomości. 

W czasie II wojny światowej Krzywobłocki brał udział w ratowaniu dzieł sztuki we Lwowie. Od 1946 roku pracował jako konserwator zabytków we Wrocławiu.  Z końca lat czterdziestych pochodzi cykl dwudziestu jeden fotomontaży, których nastrój przywołuje skojarzenia z malarstwem Giorgio de Chirico. Motywem przewodnim tych prac są kamienne twarze, maski, posągi oraz fragmenty rzeźb greckich  

Ekspozycja ma charakter interdyscyplinarny i stanowi autorski projekt Instytutu Polskiego w Wiedniu. Prezentuje w nowatorski sposób dialog artystyczny dwóch pokoleń: dzieła Aleksandra Krzywobłockiego z lat trzydziestych XX wieku oraz z okresu powojennego, a także wybrane realizacje Wojciecha Krzywobłockiego.  

Artysta jest absolwentem krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Od 1984 r. mieszka, tworzy i prowadzi wykłady w Wiedniu. Podczas wernisażu dyrektorka Instytutu Polskiego w Wiedniu, Jolanta Miśkowiec, wręczyła Wojciechowi Krzywobłockiemu Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, przyznany przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP p. Martę Cienkowską za całokształt twórczości oraz wkład w promocję polskiej szkoły grafiki.

Ekspozycję „Montaże z natury. Aleksander i Wojciech Krzywobłoccy” można oglądać od 23 marca przez trzy miesiące.

Stanowi ona istotny element działań Instytutu Polskiego w Wiedniu, których celem jest wzmocnienie obecności polskiej kultury w Austrii oraz rozwijanie dialogu artystycznego między środowiskami obu krajów.